Аманова Г.Д. Басқару есебі

жағынан, ондірістік есепті нактылау деңгейі калькуляциялау саласында кәсіпорын алдындағы міндеттерге байланысты. Өнімнің (жүмыстың, қызметтің) өзіндік құнын калькуляциялауды шартты түрде үш деңгейге бөлуге болады. Бірінші деңгейде жалпы алғанда барлық шығарылған өнімнің өзіндік қүны ессптеледі, екінші деңгейде - өнімнің әрбір түрі бойынша нақты өзіндік қүны, үшінші деңгейде - бір өнімнің, орындалған жүмыстың немесе корсетілген кызметтің өзіидік қүны есептеледі. Шындығына келгенде калькуляциялау процесі өте күрделі және шығындар есебі процесімен кезектеседі. Бүл кезеңде калькуляциялау күрделене түседі, өйткені өзара қызмет көрсетуді ескеру қажет. Шығындарды есептеу жәнс өнімнің өзіндік қүнын калькуляциялау негізгі өндірісте де кезектесуі мүмкін. Қайта бөлісу калькуляция әдісі жағдайында біріиші қайта бөлісудегі жартылай фабриказтың өзіндік қүны калькуляцияланады, ары қарай ол скінші кайта бөлісу шығындарына жатқызылады, тек содан кейін ғана қайта бөлісудің жартылай фабрикатының өзіндік қүны калькуляцияланады. Бүл туралы төменде айтылатын болады. Калькуляциялау ессптік жүйе шеңберінде де (рстке келтірілген жүйелі процесте), талап беру бойынша да (мысалы, жабдықтарды ауыстырумен байланысты шығындарды жинау жәнс өлшеу) жүзеге асырылуы мүмкін. Әрине, түрақты калькуляциялау, мезгіл-мезгіл өткізіп тұратыннан біршама кымбаттырақ. Өндірістік есеп жүйесінен егжей- тегжейлі мәліметтер қаншалықты жүйелі түрде түсіп түруы тиістігі туралы шешім, шығындар мен кірістсрді салыстыра отырып кабылданады. Кез-келген кәсіпорындағы калькуляциялау, оның қызмет түріне, көлеміне және меншік түрінс байланысты бухгалтерлік есеп жүйесінде сақталу қажет білгілі бір принциптерге сәйкес ұй ымдастырылады. Бухгалтерге ҚР шығындардыц ғылыми негізделген сыныптамасы принципін іске асыруға мүмкіндік беретін бухгалтерлік есеп бойынша қолданыстағы нормативтік кұжатқа, 2006 жылғы 30 қаңтардағы хаттамаға сәйкес, ҚР ҚМ бухгалтерлік есеп және аудит мәселелері жөніндегі сараптамалық кеңесінің қолдануға ұсынған 2 «Қорлар» ҚЖХС колдану бойынша методикалық ұсынымдары жатады. 72