Аманова Г.Д. Басқару есебі

9- ТАҚЫРЫП. ШЫҒЫНДАРДЫҢ ЕСЕБІН ЖҮРГІЗУ ЖӘНЕ КЕШЕНДІ ӨНДІРІСТІҢ ШЫҒЫНДАРЫН БӨЛУ ӘДІСТЕРІ 9.1 Өнім түрлері: кешенді және жанама өнім. 9.2. Бірлесіп өндірген өнімдер арасында кешенді шығындарды бөлу әдістері. 9.3. Жапама оиімнің өзіндік құнының есебін жүргізу және калькуляциялау 9.1 Өнім түрлері: кеіиенді жэне жанама онім Өндірісте калькуляциялау мен есеп жүргізу арасында тығыз байланыс және өзара тәуелділік бар. Түпкі өнімнің өзіндік қүнын калькуляциялау өндірістік есеп жүйесімен және оны үйымдастырумсн алдын-ала анықталады. . Шығындардың есебін жүргізу және калькуляция өндірістің негізіне де берілуі мүмкін. Айталық, қосалқы өндірістің өнімдерінің есебін жүргізу және калькуляциялау. Өнімніц өзіндік күнын калькуляциялау өндірісті басқару кезінде қажетті процесс болып табылады. Калькуляциялаудың қазіргі заманғы аспектілері: -өнімді одан әрі шығарудың орындылығына; - өнімге оңтайлы баға белгілеуге; -өнім шығару ассортиментін оңгайландыруға; - қолданыстағы өндіріс технологиясын жаңартудың орындылығына мүмкіндік бсреді. Накты калькуляцияның мәліметтері жоспардың орындалуын талдауға, трансферттік баға белгілеуге қажет. Өнімнің өзіндік құны - бұл акшалай түрдегі өрнек. Ол өндіріс барысында матсриалдар мен еңбек ресурстарын пайдаланумен байланысты шығындардан түрады. Өндірістік шығындардың топталуына карай, шығарылған өнімнің озіндік құнының үш түрі бар: -цехтың тура және жалпыондірістік шығыстарынан түратын цех шығындары; -өндірістік өзіндік құн - цехтік + үстсмс шығыстар; -коммерциялық өзіндік құн - өндірістік + сатумен байланысты шығыстар. Шығындар, түбінде шығындарды негізгі және жанама өнім түрлері бойынша дүрыс белу үшін топтастырылады. Айталық, 175