Аманова Г.Д. Басқару есебі

әдетте, өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың «қазандық» әдісі қолданылады. «Қазандық» әдісі — бұл сатылған өнім, қоймадағы дайын өнім қоры және аяқталмаған өндіріс арасында, сондай-ақ жеке бұйымдар немссс өні.м түрлері арасында барлық шығындарды толык бөле отырып, өзіндік құнды калькуляциялау әдісі. Өзіндік құнды калькуляциялаудың «Қазандық» әдісінің мәні, кәсіпорын есепті кезсндс жоғарыда айтылған ссеп объектілері арасында ұшыраған барлық шығындардың негізделмеген белу нсгізінде сатылған өнімнің өзіндік құнын және дайын өнім қоры мен аякталмаған ондіріс құнын калькуляциялаудың сараланбаған әдісіне (яғни жалғыз) тіреледі. Есептің мұндай негізсіз саралану себебі, жекелеген бүйымдар меп онім түрлері арасындағы пакты шығындарды олардың жоспарлы жәнс нормативтік өзіндік құнына пропорционалды жанама бөлу жолымен өнімнің есептік өзіндік құнын калькуляциялау принципі болып табылады. Яғни, есепті кезеңнің ініінде есептердің барлығы жоспарлы өзіндік құн бойынша жүргізіледі және сол есептік кезең аяқталған соң түзету айырмашылығының комсгімсн барлық нақты шығындарды белуге болады (1 - сызба). Берілген сызбадан көрініп түрғандай, өзіндік құнды шығындарды толық боле отырып калькуляциялау ксзінде, шығындардың барлыгы, өндірістік шығындар да, өндірістік еместері де, қор сыйымдылыкты құны бар қазандыққа күйылып жатыр. Таи осы құнның базасында ары карай дайын онім корын, аяқталмаған өндіріс қорларын бағалау жәнс сатылған өнімнің өзіндік құнын сссптсу жүргізіледі. Басқаша айтқанда, «қазандык» әдісінде шығындардың барлығы дсрлік босалкы қор сыйымдылығы болып іпығады. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың бүл әдісі қолайлы. Ия, шығындарға ағымдағы бакылау жоқ, ия, жасалатын калькуляция да аса ақикатты болмауы мүмкін. Бірақ, бұл бір Караганда ғана. Негізінде, «қазандық» әдісінде басымдықтарға қарағанда кемшіліктер өте көп. Біреуініц озі неге түрады - өзіндік құнды шығындарды толық боле отырып калькуляциялау нәтижссінде қор құны (яғни кәсіпорын активтері) негізсіз көтеріледі, соның салдарынан кәсіпорын пайдасы барынша артады. 153