Аманова Г.Д. Басқару есебі

кемшіліктерден (шикізат пен материалдардың бүлінуі, ақаудың болуы, мерзімнен тыс жұмыстар, т.б.) пайда болады. Оң ауытқулар, әдетте, өндірістің тиімділігін арттыруға бағытталған шаралардың нәтижесі болып табылады (қалдықтарды тиімді пайдалануда, ақауды жоюда, өндіріс техиологиясын жетілдіруде, т.б.). Оң ауытқулар төмендетілген нормаларды пайдалану кезінде пайда болады, сондықтан нормаларды әр кезде кайта қарап тұрады, ал қажет болса көтереді. Нормадан ауытқу есебі үшін келесі тәсілдер қолданылады: қүжаттау тәсілі, инвентарлық тәсіл және есептік тәсіл. Қүжаттау және инвснгарлық тәсілдер тура ауыспалы шығындар бойынша ауытқулардың ссебін жүргізугс қолданылады. Есептік тәсіл, әдетте, үстемс ауыспалы шығыстар бойынша ауытқулардың есебін жүргізуге қолданылады. Нормадан ауытқудың аналитикалық ессбі, шығындардың пайда болу орындары, бойынша, себептері, шығаратын өнім түрлері, калькуляция баптары бойынша жүзеге асырылады. Нормативтік әдістің заманауи, жетілдірілген түрі, бұл стандарт- кост. Стандарт-кост - бүл бастыстық нұска, шетелдік жәнс бірлсскен фирмаларда колданылады. Стандарт-кост жүйесінің негізгі ерекшелігі - өндіріске жүмсалатын барлық шығындар өндірістік процсстің басталуына дейін ссептеледі. Оныц мағынасы алдын-ала есептелген, көп жағдайларда инвестициялық жоба немесе кредиттік желі бойынша дайындалған бизнес жоспарға байланған өндіріс схамасын іске асыруда, сондықтан да осы жоспарды жүзеге асырудағы кез-келген ауытқуларға жол бермеген ләзім. Инфляция жағдайында ауытқуларды азайту үшін, стандарт-кост жүйссі, тек қана толық қүндык емсс шамадағы заттай көрссткіштермен, не болмаса түрақты валюта курсына қайта сссптеумен есептеледі. Көбінесе, жеткізушілермен өзара сссптесесу валютасы қолданылады. ал егер жеткізушілер жсргілікті болса, онда несием, карыз белгілнетін валюта колданылады (екінші деңгсйлі банктер көбінесе несислсрді АҚШ долларымен бслгілсйді). Стандарт-кост жүйесімен белгіленген нормалар мен нормативтер базистік (негіз ретінде бсрілген және уақыт ағынымен өзгсрмейтін процесс технологиясымен байланысты), теориялық фирма соған қол жеткізуге үмтылады), ағымдағы (нақыт жағдайларды есксрс отырып, нақты уақыт аралығына белгіленеді) деп бөлінсді. 142