Аманова Г.Д. Басқару есебі

түрлерінің және жалпы барлық өнімнің нақты өзіндік құнын есептеу үшін қажет. Нормативтік калькуляциялардың саны мен кұрылымы технологиялық процестердің күрделілігіне және қндірісті үйымдастыру деңгейіне байланысты. Нормативтік калькуляцияларды жасау үшін үйымның тиісті нормативтік базасы - өндірісті тсхникалық дайындаудың нормативтік құжаттары, өндірістік ресурстар шығыстарының нормативтері, қосымша нормативтік қүжаттама болуы тиіс. Жаңадан әзірленген нормаларды үйымның басшысы немесе ол өкілдік берген тұлға бекітеді. Өкімдік құжаттардың негізінде тиісті қызмсттср норманың өзгсргені туралы хабарлама жазып, оны цехтарға, жабдықтау бөліміне және экономикалық қызметтерге береді. Хабарламада өзгсргснгс дейінгі жәнс ксйінгі нормалар, өзгсріс енгізуге негіздеме, жаңа норманы енгізу күні, өзгертілген нормаларды қолданатын қүрылымдық бөлімніслсрдің шифрлары, нормалары өзгергілген бүйымдардың шифрлары, баска да мәліметтер көрсетіледі. Жұмысшылардың сңбекақысына (уақыт нормасына, баға белгілеу нормасына) ықпал ететін өзгерістсрмен жүмысшылар жана норма енгізілгенге дейін танысуы тиіс. Жана нормалар әдетте айдың басынан бастап енгізіледі, бірақ олар ай ішінде де енгізілуі мүмкін. Норма өзгерістері саны көп болған жағдайда хабарлама мәліметтерін әрбір бүйымға ашылатын норма өзгерістері есебінің карточкасына жазған дүрыс. Нормалардың өзгеруі бойынша жиынтық айлык мәліметтср бүйымдардың нормативтік калькуляциясын түзетуге пайдаланылады. Сонымен катар, аталған карточкалардың мәліметтері техникалық процестің негізі бағыттары бойынша, қүрылымдык бөлімшелер, өнім түрлері, т.б. бойынша жасалған өзгерістердің тиімділігін бақылау үшін пайдаланылады. Нормалардың озгерісіне себеп болған шаралардың тиімділігін бақылау үшін, нормалардың өзгеру сыныптамасын жасаған дүрыс. Нормадан ауытқу - бұл нақты және нормативтік шығындар арасындағы анықталған айырмашылық. Мазмұны бойынша ауытқу теріс (артық шығыс) және оң (үнем) ауыгқу деп бәлінеді. Тсріс ауытқулар өнім өндірісінің технологиялық процесінің бүзылу салдарынан, өндірісті үйымдастыру және басқарудағы 141