Аманова Г.Д. Басқару есебі

түрлері бойынша нсмесе біртекті бүйымдардыц топтары бойынша), нормалар бойынша, нормалардың өзгеруі бойынша және нормадан ауытқуы бойынша бөліп көрсетіп, жүргізеді. з) өнім бірлігінің нақгы өзіндік қүнын нормалар бойынша, нормалардың өзгеруі бойынша және нормадан ауытқуы бойынша бөліп көрсетіп, есептейді; біртекті заттардың өндірісіне арналған шығындардың топтық есебінде нақты өзіндік құн калькуляциясы сол есептік топтың әрбір заты бойынша жасалуы мүмкін. Нормативтік шығындар дегеніміз - өндірісті маңызды басқару, ол кәсігіорынның техникалық және үйымдастырушылық дсңіейлерін көрсетеді, оның экономикасына жәнс кызметінің түпкі нәтижесіне ықпал стеді. Нормативтік шығындар - бүл техникалық нсгіздслгсн есептік Нормативные затраты - жүмыс уақытының, материалдық жәнс ақша рссурстарының өнім (жүмыс, қызмет) бірлігінс нсгізделген есептік шамасы. Нормативтік шығындар қолданыстағы нормалар бойынша шығындарға және олардан ауытқу шығындарына бөлінеді. Ал, қолданыстағы нормалар деп, өндіріске шикізат пен материалдар босату жүзеге асырылатын, жұмысшылардың еңбегі төленетін және ағымдағы айда өнімді дайындауға басқа да шығындар жүзеге асатын технологиялық процестермен белгіленген нормаларды айтамыз. Ауытқулар бойынша шығындар деп нақты шығындардың өндірісте ресурстарды пайдалану нормасымен салыстырғанда артық шығындануын немесе үнем болғанын айтады. Сондай-ақ, нормативтік шығындар, олардың әрекеттерінің жәнс есеп уақытының үзақтығына қарай ағымдағы және жоспарлы болып бөлінсді. Ағымдағы нормативтік шығындар деп, бөлшектср, тораптар, бүйымдар бойынша ағымдағы нормативтік калькуляция жасалатын шығындарды айтамыз (әрбір есептік айдың ішіндс). Жоспарлы нормативтік шығындар жоспарланып отырған кезеңге күгілетін нормалар негізінде есептеледі. Шығын баптарының тізбесін, яғни шығындарды кай бап бойынша сыныптау керек деген мәселені әрбір кэсіпорын нарық жагдайында өз бетімен шешеді. Баскаша айтқанда, кәсіпорын басшылығы қай кесіндіде шырындарды сыныптау; шығындардың пайда болу жсрлерін қаншалықты талдап тексеру, оларды жауапкершілік орталықтарымен калай байланыстыру; накты немесе стандартты (жоспарлы, нормативті), толық немесе ішінара 137