Самалдықов, М.К. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет етудің құқықтық негіздері

Семинар сабақтарының сүрақтары 51 29. Азаматтық қогам институттарын сыбайлас жемқорлыққа кар ­ ем іс-әреке і торге тарту мәселесі. Азаматтық қоғам институтгары саяси партиялар, қоғамдық үйымдар, үкіметтік емес, коммерциялық емес үйымдар және азаматтық бірлестіктср- дің басқа да түрлсрін қамтиды. Сыбайлас жсмкорлыққа қарсы күрес түжырымдамалық идеясы тәуел- сіз үкімеггік емес қоғамдық бірлестіктер қүру, тоуелсіз БАҚ қүру, сот би- лігінің тәуелсіздігін нығайту және жсргілікті озін-өзі басқаруды кеңінен тарату сияқты механизмдерді пайдаланып, азаматтық қоғамның күшімен қарастырылуы керек. «Қазақстанды үшінші жаңғырту: жаһандық бәсексге қабілеттілік» атты жолдауында Қазақстан Рсспубликасының Бірінші Прсзиденті Н. Назарбаев: «Біз елдегі сыбайлас жемқорлық деңгейін гөмендету бойынша маңызды қадамдар жасадық. Сонымсн бірге негізгі назарда - жемқорлық салдарына қарсы түру. Сыбайлас жемқорлықтың себептері мен алгышарттарын анық- тау және жою бойынша күш-жігерді жандандыру қажет» скенін айтқан. Президент белгілеген міндеттерді іскс асырудағы стратегиялық ссрік- тес - мемлекеттік жоне квазимемлекеттік үйымдар ғана емес, сондай-ақ азаматтық котам институттары. Бүл жұмыста азаматтык сектордың рөлі зор. Барлық деңгейдегі де- путаттардың, үкіметтік емсс үйымдардың, бүқаралық ақпарат қүралдары- ның қатысуымен қоғамдық бақылау арқылы ең көп сыбайлас жемқорлық саласы айтарлықтай қамтылды. Азаматтық қоғам өкілдсрі, азаматтардың сеніміне ие болып, қоғамдық қабылдаулар елеулі кері байланыс арнасы және халықтың қүқықтарын қорғаудың тиімді қүралы болды. Сондай-ақ тағайындалған іске асыру шеңберінде елбасымыз Н.Ә. На ­ зарбаев 5 институционалдық реформаларды жүзеге асыру бойынша 100 нақ- ты қадам жасады, өз кезегінде азамазтық қогам институттарын қоғамдық бақылауды, мониторинги жәнс мемлекеттік басқару шешімдерін қабыл- дауға қатысуға мүмкіндік беретін «Қоғамдық кеңестер туралы» Қазақстан Республикасының заңын қабылдады. Ел халқының елеулі болігінің ең көп таралган күқықтық идсяларының болмауы, олардың қүқықтарын және сыбайлас жемқорлыққа қарсы гұру мүмкіндіктерін білмеу. Мүныңбәрі азаматтардың қүқықтық сауатгылығын тәрбиелеу, оларта ішкі тәртіп сыбайлас жемқорлықпен күрссудің нақты әрекеттерін қоса, қүқықтық мінсз-қүлық дағдыларын үйрету бойынша бірқатар шараларды жүзеге асыру қажеттілігін анықтайды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте азаматтық қоғам институттарын тарту мәселесі - азаматтық қогам институттарының қабілетсіздігі.